00 Bestuur en ondersteuning

0.1 Bestuur

Bestuur

Inleiding Bestuur

Dit thema gaat over de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders, de griffie en de bestuurlijke samenwerking in de regio. Ook gaat het over de ondersteuning die de gemeenteraad krijgt van de rekenkamercommissie.

Een kleine gemeente als Waalre staat direct vanuit bestuur en organisatie in verbinding met de gemeenschap. We vormen samen een netwerk dat ervoor zorgt dat we in Waalre plezierig wonen en leven. Vanuit de Kracht van Waalre werken we samen met onze gemeenschappen en in de regio. Dat levert meerwaarde op. Daar waar we het zelf kunnen doen we het zelf. Is het efficiënter in de samenwerking, dan doen we het samen.

De huidige grote opgaven op het gebied van klimaat, energie en de schaalsprong kunnen wij niet alleen oplossen. We blijven inzetten op een verdere ontwikkeling van participatie en regionale samenwerking. De gemeente stimuleert en maakt meer gebruik van de kennis en de kracht die in de samenleving aanwezig is, om dingen zelf te organiseren. Door samen te werken en gebruik te maken van de kennis in de samenleving, kunnen we keuzes maken die beter afgestemd zijn op de behoeften die er leven. We geven op deze manier uitvoering aan de visie De Kracht van Waalre 2025.

Onze regio is uniek in Nederland: nergens is de economische groei zo groot. De komende jaren hebben wij een grote opgave te vervullen, om de ambities op gebied van wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen uit te werken in concrete plannen. Het Rijk investeert enorm in onze regio en onze aandacht gaat voornamelijk uit naar het aandeel dat Waalre daarin moet leveren. We blijven investeren in onze lokale democratie. Daarnaast zetten we ons in om onze dienstverlening goed te organiseren.

Om de uitdagingen aan te (blijven) kunnen, zijn wij actief bezig met de veranderende rol van de overheid in de maatschappij. In de herijking van de Kracht van Waalre in 2025 kregen we input om daar een nieuwe impuls aan te geven. We worden steeds internationaler. Steeds meer mensen vanuit de hele wereld vestigen zich in de regio en in onze gemeente. Dit betekent iets voor onze dienstverlening, de sociale cohesie in onze buurten en wijken en het verenigingsleven. Het heeft ook invloed op onze bestuurlijke rollen. Dat geldt ook voor de grote ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en robotisering. Voor de ambtelijke organisatie staan samenwerking, netwerken, flexibiliteit, talentontwikkeling en vernieuwende werkmethoden centraal.

Ons uitgangspunt blijft een optimale leefwereld voor inwoners, bedrijven en instellingen. In iedere opgave spelen diverse belangen een rol. We hebben respect voor ieders belang en brengen individuele belangen zoveel mogelijk in balans met het collectieve belang. We blijven de onderlinge betrokkenheid van mensen, bedrijven en organisaties stimuleren. De sociale cohesie brengt uitdagingen met zich mee in onze steeds internationalere maatschappij. Onze cultuur vermengt zich met andere waarden. Het belangrijkst blijft verbinding, samenwerking en vertrouwen in elkaar en in de overheid. Daar blijven we ons voor inzetten.

De gemeente Waalre (raad, college en organisatie) is een betrouwbare partner. Iedereen in Waalre kan erop vertrouwen dat de gemeente in overleg en samen met alle betrokkenen de opgaven oppakt en realiseert. We kijken daarbij ook naar de eigen mogelijkheden, creativiteit en verantwoordelijkheid van inwoners en hun netwerk. Wanneer inwoners weten wat we doen en weten waarom we het doen, draagt dit bij aan het vertrouwen in elkaar.

Wat willen we bereiken?

We blijven een zelfstandige gemeente

We leggen taken en verantwoordelijkheden daar neer, waar ze het meeste voordeel voor onze inwoners opleveren. Soms doen we dit samen met de inwoners, soms zelf en soms samen met andere overheden, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven. We werken steeds meer samen, omdat de opgaven daarom vragen (complexer en meer integraal) en we zo over meer kennis en expertise kunnen beschikken. Een andere ontwikkeling is dat steeds meer zaken door inwoners zelf worden opgepakt en de gemeente een faciliterende rol aanneemt. Deze beweging ondersteunen we. Wat we doen en kunnen doen, sluit hierdoor beter aan bij wat onze inwoners willen. We willen naast elkaar staan in goed evenwicht en met respect voor elkaar samen de uitdagingen aangaan.

Deze ontwikkeling vraagt om het stellen van heldere kaders. Met heldere kaders kan ook de raad zijn controlerende taak goed uitvoeren en het debat op hoofdlijnen voeren. De besluitvorming van de raad biedt ruimte aan (organisaties van) inwoners om invloed te hebben op de plannen van de gemeente. De raad geeft met de kaders het college opdracht om zaken voor te bereiden en uit te voeren. En het college houdt de raad op de hoogte van de uitvoering. Raad, college en ambtelijke organisatie vullen elkaar aan bij het opstellen en uitvoeren van beleid. We maken alleen extra regels of beleid wanneer dit nodig is.

Rekenkamer

Inleiding Rekenkamer

De aanbevelingen die uit de onderzoeken van de rekenkamer komen zijn verbeterpunten voor de organisatie, het college en de raad. De verbeterpunten kunnen bijdragen aan de kwaliteit van de organisatie, van de dienstverlening en van het bestuur.

Wat willen we bereiken?

De rekenkamer doet onafhankelijk onderzoek naar het beleid van de gemeente en het werk van het gemeentebestuur.

De rekenkamer ondersteunt de Waalrese gemeenteraad bij zijn controlerende taak.

De ambtelijke organisatie faciliteert de Rekenkamer bij het uitvoeren van onderzoeken.

Bestuurlijke samenwerking

Inleiding Bestuurlijke samenwerking

Door bestuurlijke samenwerking kunnen we effectiever en efficiënter werken en grote (gemeente-overstijgende) thema’s uitvoeren, die we alleen niet aankunnen. De directe gevolgen voor onze inwoners verschillen per samenwerkingsverband. In het algemeen kunnen we zeggen dat de regionale samenwerking ervoor zorgt dat de gemeente dienstverlening en voorzieningen van hoog niveau kan blijven bieden. Verder profiteren onze inwoners van een sterke regio, die goed bereikbaar is, met een goed woon- en werkklimaat en veel voorzieningen van hoge kwaliteit. Waalre blijft hoog scoren op de ladder van beste woongemeenten in Nederland en Brabant.

Wat willen we bereiken?

We leggen taken en verantwoordelijkheden daar neer waar ze de grootste kwaliteit voor onze inwoners opleveren.

Dat betekent dat we een aantal taken in een (regionaal) samenwerkingsverband uitvoeren.

0.2 Burgerzaken

Inleiding Burgerzaken

In 2027 blijft Burgerzaken inzetten op toegankelijke en betrouwbare dienstverlening. We voeren onze wettelijke taken zorgvuldig uit en verbeteren onze digitale producten. Tegelijkertijd blijft persoonlijk contact mogelijk in het Huis van Waalre.

De burgerzakenapplicatie zorgt voor efficiënte processen en goede aansluiting op wet- en regelgeving. Ook blijven we investeren in de kwaliteit van de Basisregistratie Personen en de aanpak van identiteits- en adresfraude.

Met deze stappen zorgen we voor een moderne, klantgerichte dienstverlening die past bij de behoeften van onze inwoners.

Wat willen we bereiken?

Betrouwbare en kwaliteitsvolle dienstverlening op het gebied van burgerzaken die aansluit bij de wensen van onze inwoners

Team Burgerzaken streeft naar een dienstverlening die betrouwbaar, zorgvuldig en van hoge kwaliteit is. Dit betekent dat inwoners kunnen rekenen op correcte en tijdige afhandeling van hun aanvragen. De dienstverlening is niet alleen professioneel en volgens geldende wet- en regelgeving, maar ook afgestemd op de behoeften en verwachtingen van de inwoners. Door goed te luisteren, helder te communiceren en continu te verbeteren, wil Burgerzaken bijdragen aan een positieve ervaring voor elke inwoner die contact heeft met de gemeente.

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000)

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Realisatie 2025	Begroting 2026 per 01-07-2026	Begroting 2027	Begroting 2028	Begroting 2029	Begroting 2030
Lasten
0.1 Bestuur	3.457	2.426	2.442	2.344	2.353	2.359
0.10 Mutaties reserves	1.340	655	325	992	92	92
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten	2.848	0	0	223	1.386	522
0.2 Burgerzaken	693	686	815	716	642	606
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden	64	30	27	27	37	37
Totaal Lasten	8.402	3.797	3.608	4.301	4.510	3.616
Baten
0.1 Bestuur	13	8	8	8	8	8
0.10 Mutaties reserves	341	1.721	510	241	315	315
0.2 Burgerzaken	425	424	464	426	288	216
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden	73	39	39	39	39	39
Totaal Baten	852	2.191	1.021	713	650	578
Gerealiseerd resultaat	7.550	1.606	2.587	3.588	3.860	3.038

Toelichting

Vergelijking van de begroting 2026 met 2027 en meerjarig levert de volgende verschillen op:

Toelichting verschillen lasten:

0.1 Bestuur (nadeel € 16.000)

€ 13.000 voordeel
- Het budget voor burgerparticipatie is € 13.000 lager dan in 2026 omdat de burgerpeiling één keer in de 3 jaar plaatsvindt.
€ 15.000 nadeel
- De kosten voor het college zijn aangepast gebaseerd op de afgesproken loonindex, de geraamde stijging van de CAO.
€ 10.000 voordeel
- De kosten voor collegevorming zijn één keer in de vier jaar opgenomen. In 2026 voor € 10.000 geraamd.
€ 19.000 nadeel
- De jaarlijkse opbouw en storting van de pensioenen wethouders is naar boven bijgesteld op basis van actuele inzichten.
€ 8.000 nadeel
- De bijdrage aan de BIZOB is verhoogd conform de vastgestelde begroting voor 2027.
€ 3.000 voordeel
- diverse kleine verschillen

Toelichting meerjarenramingen:

Budget burgerpeiling is om de drie jaar € 13.000 (2026 en 2029).
Daling rentetoevoeging aan voorziening pensioenen oud wethouders als gevolg van onttrekkingen.
In 2030 is eenmalig € 20.000 geraamd voor begeleiding kosten collegevorming. Dit budget is één keer per 4 jaar opgenomen.

0.2 Burgerzaken (nadeel € 129.000)

€ 26.000 nadeel
- Door salariskosten. De toelichting m.b.t. de inhuur- en salariskosten op organisatieniveau is terug te vinden onderaan in programma 00 Bestuur en Ondersteuning.
€ 45.000 nadeel
- In 2027 is eenmalig een budget van € 45.000 geraamd voor het digitaliseren van het archief van burgerzaken.
€ 38.000 nadeel
- Voor het jaar 2027 staan de verkiezingen voor de provinciale staten en de waterschappen gepland. Dit betekent voor 2027 een dubbele verkiezing waarvoor meer kosten worden verwacht.
€ 19.000 nadeel
- Voor de komende jaren wordt een fluctuatie verwacht van reisdocumenten, voornamelijk in het jaar 2027, hierdoor liggen zowel de uitgaven als de inkomsten in dit jaar hoger.
€ 1.000 voordeel
- Diverse kleine verschillen

Toelichting meerjarenramingen:

In de begroting is rekening gehouden met de verkiezingsjaren en fluctuatie van reisdocumenten.
Zoals hierboven aangegeven is in 2027 een eenmalig budget geraamd van € 45.000 geraamd voor het digitaliseren van het archief van burgerzaken.

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden (voordeel € 3.000)

€ 3.000 voordeel
- Diverse kleine verschillen.

Toelichting meerjarenramingen:

Vanaf 2029 lopen de rentekosten op i.v.m. de verwachte aankoop van gronden in Waalre Noord.

0.10 mutaties reserves (voordeel € 330.000)

€ 250.000 nadeel
- Conform de kaderbrief is de bufferreserve (ijzeren reserve) met € 250.000 opgehoogd vanuit de vrije reserve. Deze storting zie je terug bij de toelichting van de baten mutaties reserves.
€25.000 nadeel
- De storting in de reserve bereikbaarheidsagenda laat een oplopende lijn zien.
€ 282.000 voordeel
- In 2026 een storting gedaan t.l.v. de reserve bruggen in de kapitaaldekkingsreserve bruggen van €282.000. (zie hiervoor ook baten bij mutaties reserves). Op advies van de accountant is de kapitaaldekkingsreserve omgezet in een voorziening voor civiele kunstwerken en wordt er voor 2027geen storting meer geraamd.
€ 260.000 voordeel
- In 2026 is besloten €260.000 te storten in de reserve sociaal domein. Deze storting is niet meer opgenomen.
€ 63.000 voordeel
- Voor het op peil brengen van de solvabiliteitsratio is in 2026 eenmalig het begrotingssaldo van € 150.000 gestort in de vrije reserve. Daarna is via amendement dit met € 87.000 gecorrigeerd

Toelichting meerjarenramingen:

Mutaties in de storting en onttrekking aan/uit reserves ten gunste/laste van de exploitatie door afbouw/opbouw van reserves, afloop dekking kapitaallasten en dekking eenmalige lasten uit reserves en storting in de vrije reserve voor het omhoog brengen van de solvabiliteitsratio. Een hogere storting in 2028 voor de aanleg van het snelfietspad F2 € 900.000 onderdeel van de korte termijn maatregelen uit de regio.

0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten

Geen verschil

Toelichting meerjarenramingen:

De meerjarige saldo's zijn de verwachte positieve resultaten uit deze begroting.

Toelichting verschillen baten:

0.1 Bestuur (geen verschillen)

Geen verschil

0.2 burgerzaken (voordeel € 40.000)

€ 40.000 voordeel
- Voor 2027 is de verwachting dat we meer leges ontvangen, bijna volledig vanwege een (incidentele) piek in de aanvragen van paspoorten.

Toelichting meerjarenramingen:

De opbrengsten van de leges fluctueren als gevolg van raming aantal documenten burgerzaken. De verwachte piek in 2027 neemt de jaren daarna weer af.

0.3 beheer overige gebouwen en gronden (neutraal)

Geen verschil

Toelichting meerjarenramingen:

Geen verschil.

0.10 mutaties reserves (nadeel € 1.210.000)

€ 192.000 voordeel
- Conform de kaderbrief is de bufferreserve (ijzeren reserve) met € 250.000 opgehoogd vanuit de vrije reserve. In 2026 is er eenmalig storting begroot van € 58.000 vanuit het krediet implementatie omgevingswet per saldo een verschil van €192.000.
€ 788.000 nadeel
- In 2026 is de reserve bruggen omgezet naar een voorziening € 650.000 en is een onttrekking gedaan t.l.v. reserve bruggen in de kapitaaldekkingsreserve bruggen van €132.000 (zie hiervoor ook lasten bij mutatie reserves). Dit is hier een nadeel.
€ 532.000 nadeel
- Een onttrekking uit de reserve overlopende posten in 2026 wordt vooraf niet geraamd in 2027. Vooraf is niet in te schatten welke middelen niet in het lopende jaar zijn uitgevoerd en worden doorgeschoven naar het volgende jaar.
€ 82.000 nadeel
- Het betreft stortingen in diverse fondsen vanuit anterieure overeenkomsten die in 2027 niet zijn geraamd.

Toelichting meerjarenramingen:

Als gevolg van mutaties in de vrijval reserve bruggen fluctueert het saldo.

Niet uit deze tabel blijkende verschillen organisatie breed

Salaris (nadeel € 415.000)

De totale loonkosten zijn voor 2027 € 415.000 hoger dan met de begroting 2026. Dit komt bijna volledig door de 3% loonkostenindex die we in het begrotingskader hebben opgenomen. Binnen de diverse taakvelden vinden er verschuivingen plaats vanwege de toegerekende personele inzet. Dit zijn administratieve verschuivingen die we in de betreffende programma's niet toelichten. Het totale verschil wordt hier kort onderbouwd. De verschillen per taakveld vind je in de verschillenverklaring onder het betreffende programma terug.

Daarnaast is er op het taakveld wonen en bouwen € 540.000 budget opgenomen voor de uitdagingen bij het team VTHV. Zoals eerder met de 1e tussenrapportage 2026 is gemeld speelt dit knelpunt nog steeds. We zijn bezig met een onderzoek naar de beste structurele oplossing.

BBV indicatoren Bedrijfsvoering

Indicator	Omschrijving	Gemeente / referentie	2024 (jaarrekening)	2025 (jaarrekening)	2026 (begroting)	2027 (begroting)
Formatie	Het aantal FTE per 1.000 inwoners	Waalre	6,98	7,23	7,29	7,25
Formatie	Het aantal FTE per 1.000 inwoners	(5) Amigo gemeenten	-	-	-	-
Formatie	Het aantal FTE per 1.000 inwoners	Gemeenten < 25.000 inwoners	-	-	-	-
Bezetting	Het aantal FTE per 1.000 inwoners	Waalre	6,42	6,74	6,31	6,70
Bezetting	Het aantal FTE per 1.000 inwoners	(5) Amigo gemeenten	-	-	-	-
Bezetting	Het aantal FTE per 1.000 inwoners	Gemeenten < 25.000 inwoners	-	-	-	-
Apparaatskosten	Middelen voor personeel, huis-vesting, materieel, automatisering e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken	Waalre	757	820	892	944
Apparaatskosten	Middelen voor personeel, huis-vesting, materieel, automatisering e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken	(5) Amigo gemeenten	-	-	-	-
Apparaatskosten	Middelen voor personeel, huis-vesting, materieel, automatisering e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken	Gemeenten < 25.000 inwoners	-	-	-	-
% externe inhuur	Kosten externe Inhuur als % van totale loonsom	Waalre	25,22	26,43	14,54	4,76
% externe inhuur	Kosten externe Inhuur als % van totale loonsom	(5) Amigo gemeenten	-	-	-	-
% externe inhuur	Kosten externe Inhuur als % van totale loonsom	Gemeenten < 25.000 inwoners	-	-	-	-
Overhead	Het % overhead kosten ten opzichte van de totale lasten	Waalre	14,11	13,76	15,69	16,02
Overhead	Het % overhead kosten ten opzichte van de totale lasten	(5) Amigo gemeenten	-	-	-	-
Overhead	Het % overhead kosten ten opzichte van de totale lasten	Gemeenten < 25.000 inwoners	-	-	-	-

0.1 Bestuur

Bestuur

Inleiding Bestuur

Wat willen we bereiken?

We blijven een zelfstandige gemeente

Wat gaan we daarvoor doen?

Rekenkamer

Inleiding Rekenkamer

Wat willen we bereiken?

De rekenkamer doet onafhankelijk onderzoek naar het beleid van de gemeente en het werk van het gemeentebestuur.

Wat gaan we daarvoor doen?

Bestuurlijke samenwerking

Inleiding Bestuurlijke samenwerking

Wat willen we bereiken?

We leggen taken en verantwoordelijkheden daar neer waar ze de grootste kwaliteit voor onze inwoners opleveren.

Wat gaan we daarvoor doen?

0.2 Burgerzaken

Inleiding Burgerzaken

Wat willen we bereiken?

Betrouwbare en kwaliteitsvolle dienstverlening op het gebied van burgerzaken die aansluit bij de wensen van onze inwoners

Wat gaan we daarvoor doen?

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000)

Toelichting

BBV indicatoren Bedrijfsvoering