2. Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting

Deze begroting is tot stand gekomen door (zoveel mogelijk) gebruik te maken van de financiële kaders  zoals genoemd in de Kaderbrief 2027 waarmee de gemeenteraad van Waalre heeft ingestemd in de raadvergadering van 9 juni 2026. Voor verdere uitwerking van deze financiële kaders zie 2.2, onderdeel g “Samenvatting voornaamste uitgangspunten”.

Het resultaat van de begroting 2027-2030 is terug te vinden in onderstaande tabel.  In deze saldo's is een post voor onvoorziene uitgaven opgenomen, waarvan € 115.000 voor eenmalige onvoorziene lasten en € 100.000 voor structurele onvoorziene lasten. 

De in de begroting opgenomen baten en lasten van het bestaande beleid zijn geactualiseerd op basis van de laatst bekende ontwikkelingen. Het risico is echter aanwezig dat in de loop van het jaar sommige baten en lasten mogelijk zullen moeten worden bijgesteld omdat de ramingen te krap/te ruim blijken te zijn. Voor het opvangen van eventuele financiële tegenvallers is in eerste instantie de post onvoorzien van  € 115.000 voor eenmalige lasten en € 100.000 voor structurele lasten beschikbaar.

De tarieven voor ozb stijgen in 2027 met een indexering van 3%.  In de daarop volgende jaren is uitgegaan van eveneens een indexering van 3%.

Vanaf 2027 betaalt elk huishouden (laagbouw en hoogbouw) naast vastrecht een tarief per lediging dat verschillend is per volumemaat (60, 140 of 240 liter) van de restafvalcontainer (diftar). Elk huishouden betaalt per liter hetzelfde. 

Het tarief voor rioolheffing is in deze begroting voor het jaar 2027 opgenomen op € 218, zoals vastgelegd in het Kostendekkingsplan water, riolering en klimaat. 

De gemiddelde gemeentelijke belastingdruk per woonruimte stijgt door genoemde maatregelen met 1,7%.

Voor het overzicht belastingdruk verwijzen wij u naar de paragraaf A

Volgens het BBV mogen voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume geen balansposten worden gevormd. 
In de begroting is wel een voorziening personele verplichtingen gevormd, voor:

1. uitkeringen en pensioenen aan gewezen wethouders;

Een voorziening voor de verplichtingen is verplicht, omdat er periodiek uitkeringen bijkomen c.q. vervallen en de uitkeringspercentages wijzigen.

Geraamde toekomstige verplichtingen worden jaarlijks geactualiseerd bij het opmaken van de jaarrekening. Er vindt, indien nodig, een herberekening plaats van het te storten bedrag om de voorziening op voldoende peil te houden.

Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van politieke ambtsdragers over naar het nieuwe pensioenstelsel, hierbij vindt een waarde overdracht plaats naar het ABP.

De boekwaarde van de bestaande materiële vaste activa in de begroting 2027 bedraagt volgens de staat van investeringen per 1-1-2027 € 64.559.000.

De boekwaarde van de investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut (wegen, bruggen etc.) gaat de komende jaren toenemen. Deze categorie investeringen mocht in het verleden volgens het BBV ineens ten laste van de reserves worden bekostigd. Vanaf 2017 is het echter verplicht om de investeringen met maatschappelijk nut te activeren en jaarlijks af te schrijven. De investeringen met maatschappelijk nut zijn vanaf 2017 daarom niet meer ineens, maar in jaarlijkse afschrijvingstermijnen (plus eventuele rentelasten) ten laste van een (daarvoor te vormen) bestemmingsreserve of vanuit de exploitatie bekostigd.

In de investeringsplannen 2027 – 2030 zijn de volgende investeringen opgenomen:

Van de reserve vrij besteedbaar is het volgende bedrag vrij besteedbaar per 1 januari 2027 volgens overzicht reserves en voorzieningen: € 5.815.000. Bij de raming van deze stand is geen rekening gehouden met mogelijke winstnemingen uit de bouwgrondexploitatie of overschotten/tekorten bij de jaarrekening 2026. Naast de vrij besteedbare reserve beschikt de gemeente ook over een algemene bufferreserve. Het  geraamde saldo van deze reserve bedraagt per 1 januari 2025 € 5.000.000 en zal in 2027 verder opgehoogd worden naar € 5.250.000 (conform kaderbrief 2027). 

Het is volgens het BBV niet toegestaan om reserves rechtstreeks in te zetten voor de dekking van investeringen en structurele exploitatielasten. Wel is het mogelijk om voor dit doel specifieke reserves (investerings- en egalisatiereserves) te vormen en hieruit een jaarlijkse beschikking ten gunste van de exploitatie te doen. Dit is bijvoorbeeld van toepassing bij grote investeringswerken, waarbij de jaarlijkse afschrijvingslasten ten laste van de betreffende reserve komen. In Waalre betreft dit specifiek gevormde reserves voor de dekking van structurele kapitaallasten van bepaalde investeringen in de volgende tabel.

Op dit moment bedraagt de geraamde onttrekking voor 2027 € 165.524, deze onttrekkingen zijn gelijk aan de afschrijvingsbedragen. 

Naast deze genoemde structurele inzet van de reserves, worden reserves ingezet voor eenmalige zaken.

De gemeenteraad van Waalre heeft vanuit haar verantwoordelijkheid voor het budgetrecht tijdens de behandeling van de Kaderbief 2027 richting gegeven voor het opstellen van de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030. Naar aanleiding van deze behandeling zijn de volgende financiële kaders gehanteerd voor het opstellen van de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028 – 2030 :

1. Beleidsarme begroting
2. Meerjarig sluitende begroting
3. Realistisch begroten 
4. Vrije reserves bedragen minimaal 110% van de totale risico's
5. De bufferreserve bedraagt mimimaal € 5.250.000
6. De solvabiliteitsratio is minimaal 20%
7. De structurele exploitatieruimte moet minimaal 0% bedragen
8. De loonindex voor 2027 wordt op 3% gehanteerd
9. De prijsindex voor 2027 wordt gebaseerd op de meicirculaire 2026
10. Wettelijke taken hebben prioriteit

Uitkomsten meerjarenramingen

De begrotingen 2027, 2028, 2029 en 2030 sluiten met een positief saldo,  zie hiervoor voorgaande tabel bovenin dit hoofdstuk.

Mutatie reserve nadeel = er wordt meer gestort in de reserves t.l.v. de exploitatie dan er aan de reserves wordt onttrokken. 
Mutatie reserve  voordeel = er wordt meer onttrokken aan de reserves t.g.v. de exploitatie dan er in de reserves wordt gestort. 

Uitgangspunten meerjarenramingen

De meerjarenramingen zijn samengesteld op basis van de voorstellen zoals benoemd onder punt g.

Voor het investeringsplan wordt verwezen naar het overzicht investeringsplannen.

De gemeenteraad heeft de taak (op grond van artikel 189, lid 2 van de Gemeentewet) om erop toe te zien dat de gemeentebegroting structureel en reëel in evenwicht is.
Indien structurele lasten gedekt worden door structurele baten is er sprake van structureel evenwicht. Onderstaand overzicht geeft inzicht in het structureel begrotingssaldo wat verplicht moet worden aangeleverd aan de toezichthouder. Dit saldo kan bepaald worden door het begrotingssaldo te zuiveren van incidentele baten en lasten. 

Het positief structureel begrotingssaldo laat zien dat gemeente Waalre structureel hogere baten heeft dan lasten. Uit dit overzicht blijkt dat de begroting van gemeente Waalre structureel en reëel in evenwicht is.

• Digitaliseren archief burgerzaken
  • Om ook voor de langere termijn die akten van de burgerlijke stand zeker te stellen en te beschermen tegen inktvraat dienen deze gedigitaliseerd te worden.
• Voorziening personele verplichtingen gewezen wethouders
  • Het niveau van deze voorziening wordt jaarlijks bij de jaarrekening op peil gebracht volgens de dan voorkomende aanspraken en berekend volgens de contante waarde. 
• Bijdrage regionale samenwerking Brainport voor elkaar
  • Brainport voor Elkaar is een regionaal netwerk in de Brainportregio Eindhoven dat bedrijven, overheden, onderwijs en maatschappelijke organisaties verbindt om samen te werken aan een sociaal sterke en inclusieve samenleving. De gemeente Waalre betaald hiervoor een bijdrage voor de komende twee jaren.
• Samenwerking bereikbaarheidsagenda ZOB
  • Tot en met 2028 zijn we verplicht een bijdrage te betalen voor administratieve lasten en projecten. Voor het totaal van deze kosten is de reserve bereikbaarheidsagenda ZOB gevormd. De jaarlijkse kosten worden gedekt uit deze reserve.
• Samenwerking KTM A2
  • Regionaal is afgesproken dat de regiogemeenten bijdragen doen voor regionale projecten, deze bijdrage is over meerdere jaren verspreid.
• Exploitatiebijdrage KTM2
  • Ook hier is sprake van een bijdrage aan regionale projecten, hier kiezen we ervoor (i.v.m. een totaal lagere bijdrage) deze eenmalig over te maken in 2027
• Storting in reserve snelfietspad F2
  • In het jaar 2028 reserveren we middelen voor de toekomstige aanleg van een snelfietspad eveneens in regionaal verband.
• IHP herijking
  • Dit betreft een herijking van het Integraal Huisvestingsplan (onderwijs).
• Tijdelijke huisvesting nieuwbouw de Meent
  •  Ter overbruggen van de vervanging/bouw van de school de Meent is tijdelijke huisvesting nodig.
• Regionaal programma Storm
  • In de regio Oost-Brabant is een samenwerking  ontwikkeld waarbij scholen, GGD, jeugd- hulpverlening, GGZ en gemeenten signalen van somberheid bij jongeren snel op kunnen pikken en aanpakken. De STORM-aanpak is een gezamenlijk (preventie)programma dat de ontwikkeling van een positief zelfbeeld, weerbaarheid en veerkracht onder jongeren stimuleert.
• Cultuurloper 2025-2028
  • De Cultuur Loper is een stimuleringsprogramma voor cultuureducatie in het onderwijs. Binnen de huidige landelijke beleidsperiode 2025-2028 helpt het programma scholen om een eigen, doorlopende visie op cultuuronderwijs te ontwikkelen, te professionaliseren en te borgen. De gemeente Waalre ontvang hiervoor ook middelen van het rijk.
• Dak kiosk markt
  • Dit betreft eenmalige kosten voor reparatie/vervanging van het dak van de kiosk.
• Subsidie stichting omroep Eindhoven e/o studio 040
  • Deze subsidie is alleen nog voor het jaar 2027 opgenomen.
• Inkomsten 't Klooster
  • In 2027 begroten we nog inkomsten m.b.t. 't Klooster.
• Opstellen visie op ontmoeten 
  • In 2027 zal de visie op ontmoeten verder worden uitgewerkt. Dit betreft een incidentele uitgaven.
• Kleinschalig verblijf jeugd
  • Voor het jaar 2027 begroten we eenmalig € 244.000 extra voor jeugdzorguitgaven o.b.v. verwachtingen van onze uitvoerende partijen.  We blijven dit budget monitoren en ramen af/bij waar nodig.
• CDOKE middelen
  • CDOKE-middelen zijn financiële bijdragen van het Rijk voor gemeenten en provincies om capaciteit op te bouwen voor het uitvoeren van klimaat- en energiebeleid. Alleen voor het jaar 2027 ontvangen wij deze middelen via de algemene uitkering, we ramen dit budgettair neutraal dus zowel aan de inkomsten als aan de uitgaven kant.
• Realisatiestimulans woningen subsidie
  • In onze begroting zijn voor de komende jaren inkomsten begroot o.b.v. het verwachte aantal te bouwen betaalbare woningen. 
• Incidenteel inhuurbudget VTH
  • Voor het jaar 2027 wordt extra budget geraamd, i.v.m. krapte op de arbeidsmarkt, voor tijdelijke inzet om de continuïteit van de dienstverlening en de uitvoering van wettelijke taken te waarborgen.
• Verschuiving tussen algemene reserve en bufferreserve
  • Dit is een neutrale administratieve verwerking om de bufferreserve op peil te brengen, conform de uitgangspunten in de kaderbrief 2027.
• Begeleiding aanbesteding BAG-WOZ
  • Dit betreft eenmalige benodigde capaciteit voor de aanbesteding BAG-WOZ.
• Incidenteel belastingen via mijn overheid
  • Het gaat hier om incidentele implementatiekosten om post m.b.t. belastingen te kunnen versturen via mijn overheid.
• Inzet AI
  • Het is onvermijdelijk dat AI de komende periode een grotere rol in de bedrijfsvoering gaat spelen. Er is in 2027 incidenteel geld nodig om de implementatie hiervan goed te laten verlopen.

In 2027 zijn structurele onttrekkingen begroot ter dekking van de afschrijving op activa aan de volgende reserves:

In 2027 zijn structurele stortingen begroot ter dekking van kosten van toekomstige uitgaven:

De (verplichte) geprognosticeerde balans geeft inzicht in de meerjarige ontwikkeling van de bezittingen en de schulden van de gemeente.

De begroting van de Gemeente Waalre is opgesteld conform een (gemodificeerd) stelsel van baten en lasten.
Het EMU saldo gaat niet uit van baten en lasten, maar gaat uit van ontvangsten en uitgaven van de gemeente, berekend op transactiebasis en overeenkomstig de voorschriften van het Europese systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie. Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel.

Zoals eerder aangegeven werkt de EMU-systematiek op een andere manier dan het (gemodificeerde) baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, er wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Voor het EMU-saldo tellen de investeringen in een jaar echter wel mee. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben.